Alles draait om het gezin bij Franciscus

gepubliceerd: donderdag, 1 oktober 2015
foto: Michael Swan
Alles draait om het gezin bij Franciscus

Het bezoek van paus Franciscus aan Cuba en de Verenigde Staten is – met name in de Amerikaanse pers - van alle kanten becommentarieerd en bediscussieerd. Opvallende bijdrage hierin komt van dr. Jeffrey Mirus die zich afvraagt waarom de uitspraken van de paus zo makkelijk uit de context worden gehaald van de overkoepelende thema’s van zijn pontificaat.

“Het is volgens mij een enorme vergissing als we paus Franciscus tekort doen wanneer hij niet precies zegt wat wij willen horen. Binnen zekere grenzen is teleurstelling begrijpelijk als de paus niet van een schijnbaar voor de hand liggende gelegenheid gebruikmaakt om een belangrijk punt te maken. Anderzijds is het onvolwassen – om niet te zeggen schandalig- om spottend of afwijzend op de paus te reageren.

Onder de vele commentaren die ik las over de punten die paus Franciscus tijdens zijn bezoek aan de VS besprak, waren er weinig die probeerden zijn opmerkingen in de context van de overkoepelende thema’s van zijn pontificaat te plaatsen.

Laten we eens beginnen, met betrekking tot zijn bezoek aan de VS, de paus op zijn woord te nemen toen hij voor het Congres zei dat:

“Het is mijn wens dat het gezin, gedurende mijn bezoek, een terugkerend thema zal zijn. Hoe essentieel is het gezin geweest voor de opbouw van dit land! En hoezeer verdient het onze steun en aanmoediging! Toch kan ik mijn bezorgdheid voor het gezin niet verhullen, bedreigd als het wordt, misschien als nooit tevoren, van binnen- en buiten uit. Elementaire relaties worden in twijfel getrokken, zoals het fundament van het huwelijk en het gezin. Ik kan slechts het belang, en vooral, de rijkdom en schoonheid van het gezinsleven herhalen.”

Naarmate zijn bezoek vorderde, met name in NY en Philadelphia, hield hij zich herhaaldelijk aan deze belofte met zijn grondige christelijke visie op het gezin.

“Van oudsher hebben we, diep in ons hart, deze krachtige woorden gehoord: het is niet goed voor je om alleen te blijven. Het gezin is de grote zegen, het grote geschenk van dit ‘God met ons’, dat ons niet in de steek wilde laten, eenzaam, zonder anderen, zonder uitdagingen, zonder thuis…”

“Als christenen waarderen we de schoonheid van het gezin en van het gezinsleven als de plaats waar we komen om over de betekenis en waarde van menselijke relaties te leren. We leren dat ‘van iemand houden niet slechts een sterk gevoel is – het is een besluit, een oordeel, een belofte’ (Erich Fromm, The Art of Loving). We leren op een ander te vertrouwen en we leren dat het de moeite waard is.”

“Jezus was geen overtuigd vrijgezel, verre van dat! Hij nam de Kerk als zijn bruid en maakte haar tot zijn eigen volk. Hij gaf zijn leven voor degenen die hij liefhad, zodat zijn bruid de Kerk er altijd op kon vertrouwen dat hij God met ons is, met zijn volk, zijn familie. We kunnen God niet zien zonder zijn Kerk, zoals we de Kerk niet los kunnen zien van haar bruidegom, Jezus Christus, die zijn leven gaf uit liefde en die ons laat zien dat het de prijs waard is.”

Deze quotes komen uit de toespraak van de paus tijdens de gezinsmis in Philadelphia op 26 september. (Ik citeer de officiële tekst, hoewel de paus, zoals hij vaak doet, daarvan is afgeweken zodat hij in werkelijkheid minder formeel gesproken heeft.)

Wie twijfelt er nog aan dat het gezin - geschapen, gevormd, verlost en gesterkt door Christus – het hart vormt van dit pontificaat? De paus besloot zozeer op het gezin te focussen, dat hij dit het centrale doel maakte, niet van één maar van twee belangrijke synodes (de tweede begint in oktober), zich ervan verzekerend dat dit onderwerp de katholieke gesprekken zou domineren voor een periode van twee tot drie jaar. In het jaar tussen de synodes gebruikte hij zijn algemene audiënties op de woensdagen om een uitgebreide catechese over het gezin te geven, die hij eerder deze maand afsloot.

En waarom besloot hij juist nu een bezoek te brengen aan het machtigste land van de wereld? Vanwege de Wereldgezinsdagen in Philadelphia (22 t/m 27september).

Gerelateerde zaken

Paus Franciscus ziet overduidelijk de wijdverbreide vernietiging van het gezin. De specifieke oorzaken van deze destructie komen alle voort uit de huidige afwijzing van de natuur als geschenk van de Schepper, waarvoor we dankbaarheid en goed rentmeesterschap zouden moeten betonen. In plaats daarvan gebruiken we de natuur te vaak, zien we haar niet als iets wat ons gegeven is, maar als manipuleerbaar materiaal voor een te scheppen eigen “werkelijkheid”, om valse forten van individualisme op te trekken…

Zo vormt deze boodschap de kern van zijn encycliek over het milieu, Laudato Si. De paus leert dat de technocratische opvatting van de natuur niet alleen uitloopt op een enorme milieuvernietiging, maar ook op de vernietiging van ons zelf: operaties om je sekse te veranderen, contraceptie, abortus, scheidingen, homoseksualiteit, homohuwelijk, huiselijk geweld, kindermishandeling en het algemene verlangen een ziel-ondermijnende en vervalste wereld te bewonen waarin genot altijd pervers is en echte geluk onvermijdelijk verloren gaat.

Deels uitgaand van belangrijke denkers in de Orthodoxe Kerken, heeft de paus de katholieke denkwijze over natuur in het algemeen aanzienlijk verdiept. Hij ziet dat, zoals een adequate reactie op God leidt tot een samenhangend en positief antwoord op de hele schepping, ook een geschikte ontvangst van de natuur ons zal helpen om goed op God te reageren - de liefhebbende Vader die Zijn kinderen bruikbare geschenken aanbiedt. Het is duidelijk dat hij milieuproblemen ziet als een soort brug naar een dieper begrip van de gehele realiteit, met gezinskwesties in de kern ervan.

Feitelijk zijn bijna alle bredere sociale kwesties die de paus bespreekt, die kwesties waarvan hij gelooft dat ze een negatieve invloed hebben op het gezin: immigratieproblemen, milieuvervuiling, werkeloosheid, armoede, mensenhandel en het algemene indeling van de wereld in ‘haves’ en ‘have nots’, waar de rijken niet alleen hun eigen gezinnen kapotmaken door chronisch egoïsme die de ziel doodt, maar ook de gezinnen van de armen, door hetzelfde chronische egoïsme dat hen uitsluit van de noodzakelijke goederen om lichaam en ziel – en gezin – bijeen te houden.

In Caritas in Veritate toonde paus Benedictus de diepe verbanden aan tussen wat we de ‘zaken van het leven’ en de ‘sociale zaken’ noemen. Hernoemen we ze in termen van ‘seksueel’ en ‘sociaal’, dan zijn we beter in staat hun intieme verband te benadrukken (ik gebruik de term ‘intiem’ opzettelijk). Hoe dan ook, paus Franciscus begrijpt dat al deze kwesties in het gezin opduiken met een menselijk gezicht. En hoe hard we dat ook proberen, in het gezin kunnen ze niet geheel gescheiden worden.

Een vitale context

Natuurlijk spreekt niemand slechts over één zaak en ik wil niet beweren dat paus Franciscus nooit iets zegt zonder aan het gezin te denken. Maar als wij het gezin in gedachten houden – huwelijk, kinderen, samengestelde gezinnen, gebroken gezinnen, lijdende gezinnen, valse gezinnen, uitgebreide gezinnen, het gezin van genade geschapen door de bruid van Onze Heer, De Kerk, naties die onontkoombaar leven of sterven op basis van de gezondheid van hun gezinnen en zelfs de internationale mogelijkheden van een netwerk van gezinnen dat over de grenzen reikt ter ondersteuning van elkaar - als wij het gezin in gedachten houden, kan ik me voorstellen dat we de boodschap van de paus vaak veel beter zullen begrijpen.

We hoeven niet alles van welke paus dan ook goed te vinden. Mijn leven omspant de pontificaten van Pius XII, Johannes XXIII, Johannes Paulus I, Johannes Paulus II, Benedictus XVI en nu Franciscus. Op een gegeven moment heb ik elk van hen met open mond aangestaard, niet in staat iets anders te doen dan op mijn hoofd te krabben (hoewel bij Pius XII pas in retrospectief, omdat ik tien was toen hij stierf). Elke paus faalde weer iets anders te herkennen wat voor mij absoluut duidelijk – ja, schokkend voor de hand liggend - was.

Soms had ik misschien zelfs gelijk. Pausen zijn tenslotte mensen, net als ik. Maar ik ben erg blij dat ik nooit ben opgehouden de centrale boodschap van elk van hen te internaliseren. Laten we dus de centrale boodschap van paus Franciscus heel serieus nemen. Tot nu toe staat het gezin voor hem op de eerste plaats. Dit betekent alle gezinnen: niet alleen de ‘andere’ daarbuiten – degene met overduidelijke problemen – maar ook die van u en mij.

Dr. Jeffrey Mirus is voorzitter en oprichter van CatholicCulture.org

Bovenstaand is een bijna complete vertaling van het artikel ‘What is the theme of Pope Francis’ pontificate? It’s the family’ op CatholicCulture.org




© Copyright 2017 Catholic Voices Nederland Facebook Facebook Twitter Twitter RSS RSS Deze website is gebouwd en wordt onderhouden door iMoose