Eerste week van de synode over het gezin

gepubliceerd: woensdag, 21 oktober 2015

Afgelopen weekend is de synode over het gezin begonnen. Het onderwerp raakt ons allemaal, want we zijn allemaal deel van een gezin: als dochter of zoon, en voor sommigen ook als broer, zus en (groot)ouder. Paus Franciscus nodigt ons allen uit de synode met ons hart te volgen, zodat het een gebeurtenis van de hele Kerk is. Om u daarbij te helpen, deze samenvatting.

Meedoen met wat er in Rome gebeurt

Via de sociale media en internet kun je direct de synode volgen (zie onder). Dat gaat niet meer in het Latijn, zoals een eeuw geleden, maar ook niet in het Nederlands! In dit artikel vatten we deze bronnen samen. Onze indruk van vorig jaar is dat de media, Nederlandse kranten, tv en ook katholieke tijdschriften er niet altijd in slagen een goed beeld te geven van de synode als kerkelijke gebeurtenis. Een kerkelijke gebeurtenis is een weg die we samen gaan als kerk. Deze weg is gemarkeerd met concrete menselijke stappen: bijeenkomsten, documenten, persconferenties. Maar minstens zo belangrijk is dat we geloven dat de Heilige Geest de Kerk inspireert. Bij de synode horen gebedsmomenten en vieringen. De paus houdt niet op ons uit te nodigen voor hem te bidden. Daarmee zijn we niet alleen door een enquête, door gespreksavonden of documenten met de synode verbonden, maar ook met ons hart.

Eenzaamheid, liefde en gezinnen

Zo bezien is het interessant dat de lezingen van afgelopen weekend direct betrekking hebben op het onderwerp van de synode. Toeval? In zijn preek bij de openingsviering zei de paus: "De lezingen van deze eerste zondag van oktober draaien rond drie thema's: eenzaamheid, liefde tussen man en vrouw en het gezin. In de eerste lezing horen we dat de eenzaamheid van Adam God aan het hart gaat. Hij zegt: 'Het is niet goed dat de mens alleen blijft. Ik ga een hulp voor hem maken die bij hem past' (Gen. 2, 18). Deze woorden laten zien dat niets een mensenhart meer vreugde geeft dan een ander hart zoals het zijne. Een andere hart dat hem bemint en de ervaring van het alleen zijn doorbreekt. Deze woorden laten zien dat God ons niet gemaakt heeft voor een leven vol verdriet of om alleen te zijn. Hij heeft man en vrouw gemaakt om gelukkig te zijn, om hun weg te delen met iemand die hen aanvult, om de wonderbaarlijke ervaring van liefde te beleven." En de paus verbindt deze eenzaamheid met de vele ouderen, met hen die leven met een gebroken relatie, maar evenzeer met de vele vluchtelingen.

Paus Franciscus: het antwoord van Jezus is onverwacht

Paus Franciscus vervolgt: "Jezus antwoordt op een directe en onverwachte manier: Hij brengt alles terug naar het begin, het begin van de Schepping. Dat leert ons dat God de menselijke liefde zegent. Dat Hij het is die de harten verbindt van twee mensen die van elkaar houden. Hij verbindt hen in eenheid en onverbreekbaarheid. Dat laat ons zien dat het doel van het huwelijksleven meer is dan enkel samen het leven te delen en dat een leven lang, maar om van elkaar te houden een leven lang!" … "Voor God is getrouwd zijn niet een of andere droom van een puber, maar een droom die noodzakelijk is voor zijn schepselen zodat ze niet tot eenzaamheid gedoemd zijn. En inderdaad, de angst om dit plan aan te nemen verlamt het hart van de mens." …

"Het is een paradox dat de mensen vandaag de dag dit plan vaak belachelijk maken en toch aangetrokken en gefascineerd blijven door iedere authentieke liefde, door iedere standvastige liefde, door iedere liefde die vrucht draagt, door iedere trouwe en blijvende liefde." … "In deze extreem moeilijke context voor samenleving en gezin is de Kerk geroepen om haar missie uit te dragen met trouw, in waarheid en met liefde." … "Een Kerk die authentieke liefde leert, een Kerk die in staat is om eenzaamheid weg te nemen zonder haar missie om een goede Samaritaan te zijn voor de verwonde mensheid te verwaarlozen." To zover paus Franciscus in zijn preek.

De eerste dagen van de synode

Dagelijks is er een persconferentie. Enkele passages daaruit geven ons enige smaak van de gebeurtenis. In de openingstoespraak, op maandag 5 oktober, zei paus Franciscus: "Zoals u weet is de Synode een reis die we samen ondernemen in de geest van collegialiteit en synodaliteit. De deelnemers aan de reis werken met vrijmoedigheid, pastoraal vuur, wijsheid ten aanzien van de leer, openhartigheid en houden het welzijn van de Kerk en van gezinnen voor ogen. Daarbij is de hoogste wet, het salus animarum (het heil van de zielen)." …

"Ik moet benadrukken dat de Synode geen politieke bijeenkomst en ook geen borreltafel is, noch een parlement of senaat, waar mensen dealtjes sluiten of compromissen bereiken. De synode laat iets specifieks zien van de Kerk, namelijk, de Kerk die samen op weg is en naar de werkelijkheid kijkt met de ogen van het geloof en met het hart van God. Het is de Kerk die haarzelf bevraagt. Ze stelt zichzelf vragen ten aanzien van haar trouw aan de geloofsoverlevering. De geloofsoverlevering is voor de Kerk een levende bron waaruit ze zal drinken om de dorst te lessen en het leven zoals het gegeven is te verlichten. Het is geen museum waar je in rondkijkt en ook niet iets wat enkel veilig gesteld moet worden." …

Het werk van de Heilige Geest door de aanwezigen

"De Synode is ook een afgeschermde plaats waarbinnen de Kerk het werken van de Heilige Geest beleeft. In de Synode spreekt de Geest door de stem van iedere aanwezige die zich door God laat leiden, God die altijd verrast, God die zichzelf openbaart aan kleinen, God die zich verbergt voor de wijzen en verstandigen; God die de wet en de Sabbat schiep voor de mens en niet andersom. De God die de 99 schapen achterlaat om te gaan zoeken naar dat ene verloren schaap. De God die altijd groter is dan onze logica en onze berekeningen."

Persconferentie dag 1: Over de media

Na de eerste serie van korte toespraken werd de bisschoppen in de dagelijkse persconferentie gevraagd of ze de druk van de media voelen. Aartsbisschop Forte gaf als antwoord dat sommige media vorig jaar een "twee kampen interpretatie" gaven van wat er in de Synode gebeurde maar dat dit niet was "wat binnen de Synode beleefd wordt". Hij Zei: "We zijn hier om te luisteren naar de problemen die mensen hebben en we zijn veel meer een eenheid dan de media veronderstellen. Er zijn uiteenlopende gezichtspunten, maar dat is oké, dat hoeft niet tot verdeeldheid te leiden. Ik heb het gevoel dat we op een prachtige geestelijke weg zijn met God."

Dag 2: start van de werkgroepen en taalvraagstukken

Er is geen eenvoudige samenvatting van de 72 korte inleidingen die de Synode deelnemers in de eerste 24 uur hielden. Wel kunnen met grove penseelstreken twee denkrichtingen over de uitdagingen geschetst worden:

  • De eerste is de filosofische aanpak. Deze start met de Schrift en de geloofsleer en formuleert van daar uit oplossingen voor de problemen die we zien in de wereldlijke cultuur. Een cultuur die katholieke overtuigingen en tradities bedreigt.
  • De tweede aanpak die naar voren werd gebracht door andere bisschoppen gaat uit van de diepgaande veranderingen die in de maatschappij plaatsvinden en stelt de vraag hoe de Kerk de Schrift en de traditie kan benutten om aan te sluiten bij het leven van de mensen van nu. Niet vanuit angst voor een vijandige en goddeloze cultuur te leven maar juist verbonden zijn met deze cultuur en het Goede Nieuws van het Evangelie aan te reiken aan allen en iedereen die op zoek is naar de zin van zijn leven.

Maar dat zijn slechts losse puzzelstukken. Het is simpelweg het beginpunt en niet het laatste woord van de bisschoppen, zoals sommigen proberen te suggereren. Met deze puzzelstukken zijn de kleine werkgroepen die ingedeeld zijn per taal hun gesprekken begonnen.

Over taalgebruik

Er is veel gesproken over het gebruiken van een taal die mensen niet vervreemdt wanneer ze dorsten het woord van God te horen. Meerdere deelnemers hebben zich scherp uitgesproken tegen taal die buitensluit, in het bijzonder wanneer gesproken wordt over mensen die hertrouwd zijn of een homoseksuele relatie leven. Het blijkt makkelijk het eens te worden over een invoelende, inclusieve manier van spreken wanneer we over slachtoffers van geweld, over armen of over mensen in de marge van de samenleving praten, maar we hebben nog geen consensus over de taal waarmee we spreken over homoseksuelen als deel van onze eigen familie als onze eigen broers en zussen.

Pastorale uitvoering of kerkelijke leer?

Tenslotte werd in de persconferentie gevraagd of de kwestie van de toelating van hertrouwd gescheidenen tot de Eucharistie nog een openstaand punt is. Aartsbisschop Maria Celli, de voorzitter van de pauselijke raad voor sociale communicatiemiddelen, antwoordde dat het onderwerp nog open staat. "Het is open op het pastorale vlak, maar herinner je wat de Paus gezegd heeft over de leer" (die staat niet ter discussie), was zijn antwoord. Daarop werd gevraagd of het ter communie gaan van hertrouwd gescheiden mensen een vraagstuk van de leer is of van pastorale uitvoering. Aartsbisschop Paul-André Durocher van Gatineau, Quebec beantwoordde dat door te zeggen dat verschillende mensen daar verschillend over denken en dat het juist het werk van de Synode is om daarover te discussiëren. Hij vervolgde met de opmerking dat de bisschoppen eensgezind onder ogen zien dat er een gat zit tussen de hedendaagse cultuur en de leer van de kerk. Aartsbisschop Celli zei dat het belangrijk is voor de kerk om manieren te vinden om met de wereld in gesprek te zijn. "We moeten spreken over wat de Kerk leert maar we moeten tegelijk een ghetto mentaliteit vermijden."

Taal is ook de taal van het Evangelie

In de persconferentie van dag 3 kwam het onderwerp taal terug. Bisschop Chaput zei dat de Engelse vertaling vanuit het Italiaans zorgvuldige aandacht vraagt. De bisschoppen moeten er zeker van zijn dat het dezelfde gevoelens weergeeft als het origineel in het Italiaans. Dat is problematisch. We kunnen immers niet stemmen als we niet weten waar we voor stemmen, zei hij. Chaput zei ook dat hij niet weet hoe de gewenste meer gevoelige taal van de liefde gesproken moet worden, maar dat de zorgvuldigheid van de Synodevaders noodzakelijk was. Taal is een groot punt, het gaat niet alleen om gevoeligheid voor de wereld, maar ook om gevoeligheid voor het Evangelie en de waarheid van het Evangelie en dus moeten we er zorgvuldig beiden in acht nemen. In deze punten herkennen we duidelijk de dingen die we zelf in onze parochie belangrijk vonden bij het beantwoorden van de enquêtes.

Aan pater Lombardi, de perschef, werd gevraagd of Paus Franciscus zelf deel zou nemen aan de werkgroepen. Hij zei dat dit normaal gesproken niet het geval is maar dat een paus van verrassingen ons natuurlijk zou kunnen verrassen! De paus zelf is weinig aan het woord in de synode ... Maar vervolgt zijn audiënties op woensdag waarin hij over het gezin spreekt.

Het gezin als visnet van de Kerk

"Tijdens de bisschoppensynode wil ik nadenken over enkele aspecten van de diepe relatie tussen de Kerk en het gezin. Dit met het oog op het gemeenschappelijk welzijn in de samenleving. Wanneer gezinnen en families op reis zijn over de weg van de Heer dan vormt dat een fundamentele getuigenis van Gods liefde. Daarbij verdienen gezinnen de volledige inzet en steun van de Kerk. In het gezin leren we over de banden die ons verenigen, over trouw, over eerlijkheid, vertrouwen, samenwerking en respect, zelfs wanneer er allerlei moeilijkheden zijn. De zorg voor de meest kwetsbaren in onze samenleving vindt inderdaad vooral in het gezinsleven plaats. Maar ondanks dat wordt het gezin niet altijd gesteund door het politieke en economische leven van vandaag, het lijkt alsof het vermogen om de deugden van het gezinsleven onderdeel te maken van onze samenleving verloren is gegaan. Op dat punt is de Kerk geroepen haar missie uit te oefenen door allereerst zelf te onderzoeken of ze als familie van God leeft. … "

"Zoals Sint Petrus, is de Kerk geroepen om visser van mensen te zijn. Daarvoor heb je een nieuw soort visnet nodig. Gezinnen zijn dat visnet. Zij redden ons uit de zee van eenzaamheid en onverschilligheid zo dat we de vrijheid van het kind van God zijn kunnen beleven. Moge de Kerk naar het diepe water gaan en erop vertrouwen dat de vangst groot zal zijn. En moge de Synodevaders geïnspireerd door de Heilige Geest de Kerk aanmoedigen om haar visnet met vertrouwen en geloof in het Woord van God uit te werpen."

Vrijdag 9 oktober: terugkoppeling uit de werkgroepen

Op vrijdag 9 oktober zijn de gesprekken in de 13 werkgroepen gepresenteerd aan de Algemene Vergadering. Dit sluit de eerste fase van de Synode af. Het feit dat de werkgroepen al zo vroegtijdig zo'n grote rol in het proces spelen is zeer positief ervaren door de aanwezigen. Duidelijk is dat de werkteksten die voor de Synode zijn voorbereid stevig op de pijnbank liggen. Ook is de behoefte aan een minder negatieve duiding van de geschiedenis, cultuur en situatie van het gezin geuit. Er zijn juist ook goede ontwikkelingen en daarin kunnen we de hand van God ontdekken. Meer nieuws hierover volgt in de komende dagen. De synode mag een afgeschermde ruimte zijn voor het werk van de Heilige Geest, de deelnemers komen uit de hele wereld en zijn net als ieder van ons verbonden met de actualiteit. Paus Franciscus begon de bijeenkomst van vrijdag met het bidden voor de situatie in het Midden Oosten en Syrië in het bijzonder.

Auteur van dit stuk is Michael Stoelinga. Hij volgde de mediatraining Catholic Voices Nederland in november 2014.




© Copyright 2017 Catholic Voices Nederland Facebook Facebook Twitter Twitter RSS RSS Deze website is gebouwd en wordt onderhouden door iMoose