Update gezinssynode: op zoek naar de juiste taal

gepubliceerd: woensdag, 21 oktober 2015

De tweede week van de synode waren een afwisseling van werkgroepen en plenaire bijeenkomsten. Een grote hoeveelheid onderwerpen. Wat springt eruit? In ieder geval de zoektocht naar de juiste woorden. We zoeken naar een Kerk die begrijpelijke taal spreekt. Een taal die gebaseerd is op de Bijbel. Een taal die mensen van deze tijd aanspreekt. Het moet duidelijk en begrijpelijk zijn, maar ook barmhartig. Ten tweede de vraag op welke manier lokale kerken andere keuzes kunnen maken in het pastoraat, andere accenten kunnen leggen.

Lokale verschillen en eenheid

Velen vinden die ruimte voor verschil in pastorale praktijk per land nodig (meer over dat onderwerp - in het Engels). Tegelijk mag dit niet ten koste mag gaan van de eenheid in de Kerk, die wereldomspannend is. Het derde onderwerp is misschien wel die eenheid. Over de pastorale praktijk wordt verschillend gedacht. Over hoe de Kerk moet laten zien wat barmhartigheid is, wordt verschillend gedacht. Als je goed tussen de regels van wat de deelnemers vertellen, doorleest, zie je echter dat samen gezocht wordt naar een aanpak waarin die verschillen niet ten koste gaan van de eenheid van de Kerk. Aartsbisschop Cupich van Chicago vat het simpel samen (interview): “Algemene principes zijn belangrijk. Maar wanneer je ingaat op concrete situaties in real-life dan hebben algemene principes ook hun beperkingen.”

Een echtpaar heiligverklaard

Tot dinsdag 20 loopt de derde en laatste rond werkgroepen. Maar de synodedeelnemers hebben ook hun weekend. Zondag wordt de heiligverklaring van de ouders van Theresia van Lisieux gevierd, Louis en Zélie Martin. Dat is uitzonderlijker dan zomaar een heiligverklaring. Er zijn maar zeer weinig echtparen die beiden zijn zalig verklaard; in 2001 het echtpaar Quattrocchi. Mogelijk in de toekomst het echtpaar Rugamba, uit Rwanda. Sommigen in onze parochie hebben hen gekend. Zij zijn vermoord tijdens de genocide in Rwanda. Hun zaligverkarlingsproces is kortgeleden geopend. Maar zondag is het dus de eerste keer dat een echtpaar samen heilig verklaard wordt. Wat is het nut daarvan? De ouders van Theresia van Lisieux zijn een duidelijk en herkenbaar voorbeeld van een christelijk huwelijk. Ze laten het positieve van het christelijk huwelijk zien: een verbond van twee mensen die daarin allebei dichter bij God komen. Louis en Zélie Martin kenden de problemen van ziekte, de balans tussen werk en gezin. Zij gingen dagelijks naar de kerk, vonden tijd om te bidden en armen te bezoeken.

Voorbeelden van onbegrijpelijke kerktaal

Terug naar de werkgroepen van de synode van afgelopen week. Het onderwerp taal. Aartsbisschop Mark Coleridge geeft in zijn blog enkele goede voorbeelden van ‘onbegrijpelijke kerktaal’. “Spreken over het verschil tussen zonde en zondaar, dat werkt niet meer, vooral niet op het gebied van seksualiteit. Ik denk dat we niet langer kunnen zeggen ‘we veroordelen de zonde maar niet de zondaar. Waarom? Omdat we in de culturen waar wij vandaan komen, jij en ik, seksualiteit niet als zomaar een onderdeel van onszelf zien. Je kunt iemands seksualiteit niet isoleren door het alleen te verbinden met iets wat iemand doet. Zeggen dat wat iemand doet ‘intrinsiek ongeordend is’ betekent in deze tijd dat je die persoon ‘intrinsiek ongeordend’ verklaart.”

Nog een voorbeeld: “Over waarheid spreken in het openbaar en barmhartigheid alleen in de privé-sfeer tonen. Anders gezegd: de compassie van de biechtstoel die in evenwicht wordt gehouden door de duidelijke taal vanaf de preekstoel. Dat werkt niet meer. Paus Franciscus geeft ons het voorbeeld hoe je juist ook in het openbaar barmhartigheid kunt doen.” Toevallig of niet sprak Paus Franciscus vrijdag in zijn dagelijkse preek over hypocrisie. “Bidden is de enige oplossing”, concludeerde de paus. “Alleen door gebed kunnen we voorkomen dat we vervallen in die houding van zelfrechtvaardiging waar het licht van God niet kan komen.”

Een ander taalvoorbeeld, genoemd in de werkgroepen: de onverbreekbaarheid (van het huwelijk) legt de nadruk op wat niet mag gebeuren. Wat we zouden willen is de nadruk leggen op het huwelijk als een positieve weg van gave en roeping. In het verslag van één van de Engelstalige werkgroepen: “We willen een minder juridische taal gebruiken. Een taal die het mysterie van Gods liefde beter laat zien door te spreken over het huwelijk als genade, als een zegen en een levenslang liefdesverbond. … Ten diepste is de betekenis van de onverbreekbaarheid van het huwelijk een verzekering en bescherming van deze mooie en positieve kwaliteiten. Het zijn deze kwaliteiten die het huwelijk en het gezinsleven in stand houden, juist ook in turbulente tijden en bij conflicten.”

Spreken over huwelijk is ook spreken over seks

Terug naar Mark Coleridge: “We moeten meer naar gehuwden luisteren. Dan is ook duidelijker dat de synode over seksualiteit gaat. Een groot deel van de verzoening en heling in een huwelijk gebeurt in de seksuele relatie. Dat brengt me op de gedachte dat de Eucharistie in sommige opzichten iets seksueels heeft. De kern ervan zijn de woorden van Christus: ‘Dit is mijn Lichaam dat ik voor jou geef. Dat is hetzelfde wat seksualiteit in het licht van het geloof is. Te onderscheiden uiteraard van seksualiteit die zegt: “Dit is jouw lichaam dat ik voor mezelf neem”. We moeten die verbinding dieper onderzoeken en het is een taak van de gehuwden daarin de richting aan te geven (blog).” Een uitwerking die misschien niet vreemd is aan degenen die de “theologie van het lichaam” van paus Johannes Paulus II bestudeerd hebben. Het laat ook een diepere laag zien waarin we beter kunnen begrijpen, en misschien aanvaarden, dat de Kerk niet al te gemakkelijk denkt over het deelnemen aan de Eucharistie.

De laatste ronde van debat was emotioneler dan eerder deze week, zeiden aanwezigen. Sommige bijdragen waren heel persoonlijk. Sommige bisschoppen lazen brieven voor van mensen en wat hen in de pastorale praktijk pijn had gedaan. Het laat eens te meer zien dat spreken over het gezin niemand koud laat. We zijn immers allemaal dochter, zoon, oom, tante, vader, moeder en/of zus en broer. Allemaal komen we uit een gezin en hebben we familie.

Spannend hoe het verder gaat

Er is uitgebreid gesproken over vragen die in Nederland belangrijk zijn: de weg van ongehuwd samenwonenden naar het huwelijk en de vraag van de toelating tot de eucharistie en de biecht van mensen die na een scheiding hertrouwd zijn. In de synode wordt gezocht, gesproken, gebeden om een uitwerking te vinden die niemand vervreemdt; een aanpak die een zo breed mogelijk draagvlak heeft in de Kerk.

Het is nog spannend hoe de synode verder zal gaan. Sommigen vinden dat de paus zelf een slotdocument moet schrijven, na de synode. Dat biedt meer duidelijkheid en geeft meer tijd om alle punten die besproken zijn te verwerken. Maar het zou ook kunnen dat het slotdocument van de bisschoppen het enige is dat gepubliceerd wordt. Dat zal ongetwijfeld minder gepolijst zal zijn. Het zal het resultaat zijn van een groepsproces, in korte tijd gemaakt. De groep die het schrijft heeft beloofd dat ze alle geluiden die in de synode uitgesproken zijn een evenwichtige plaats geeft. Hoe het ook zal gaan volgende week, het jaar van barmhartigheid dat paus Franciscus heeft aangekondigd voor komend jaar, wordt door iedereen gezien als een belangrijk vervolg van de weg die de Kerk gaat.

Auteur van dit stuk is Michael Stoelinga. Hij volgde de mediatraining Catholic Voices Nederland in november 2014.




© Copyright 2017 Catholic Voices Nederland Facebook Facebook Twitter Twitter RSS RSS Deze website is gebouwd en wordt onderhouden door iMoose